Aleksandr Vampilovun “Ördək ovu” əsərində baş verən hadisələr nə bir məkan, nə də zaman çərçivəsində məhdudlaşır. Əsərin əsl hadisəsi Zilovun özüdür. Çünki onun daxili sükutu, həyatdan bezmiş baxışı, ətrafındakı hər bir obrazın mənəvi dayaq nöqtəsinin mənafeyinə toxunur.

Zilov, əslində, hər kəsin qəlbində gizlənən, lakin adını çəkməyə qorxduğu boşluğun simvoludur. Əsərin ideyası – həyatın mənasızlığı, Zilovun timsalında canlanır. O, nə dostluğa inanır, nə sevginin saflığına, nə də gələcəyin sabitliyinə. Çünki o, ölümün varlığını unutmur. Həyatın faniliyini dərk və qəbul edən bir insan üçün isə heç bir münasibət, heç bir hiss artıq müqəddəs görünmür.

Zilov, görünüşcə hərəkətsiz, ruhi baxımdan isə sükunətin içində çırpınan bir obrazdır. O, əslində çox ağıllıdır. Həyatı hisslərin tufanına çevirmir, hadisələrə kənardan baxmağı bacarır. Amma bu ağıllılıq onun bədbəxtliyinə çevrilir, çünki artıq heç nə onu həyəcanlandıra bilmir. Onun uşağa sahib olmaq istəməməsi və atasının ölümünə adi hall kimi baxmasının səbəbi də elə bu dərin mənasızlıq duyğusundan qaynaqlanır. O, gələcəyə etibar etmir, dünyanı zülm kimi görür və yeni bir həyatın-insanın bu mənasız sistemə gətirilməsini istəmir. Bu, eqoizm deyil, təslimiyyət deyil, bu, dünyanın ruhsuz axışını anlamış bir insanın səssiz fəryadıdır.

“Ördək ovu” isə onun həyata bürünmək cəhdidir. Sanki o, özü üçün bir oyun qurur: guya sevir, guya gülür, guya ov arzusundadır. Amma bu ov baş tutmur. Çünki Zilov artıq ovçu deyil, ovun özüdür, həyatın, tənhalığın, mənasızlığın ovuna çevrilib. Əsərin əvvəlində dostlarının ona çələng göndərməsi isə sadəcə zarafat deyil. Bu, Zilovun mənəvi ölümünə yazılmış matəm rəmzidir. Bədəni həyatda yaşayır, amma ruhu artıq susub.

Pyes boyu səslənən matəm musiqisi də elə bu mənəvi ölümün səssiz müşayiətidir, insanın içindən gələn, amma heç kəsin eşitmədiyi bir inilti kimi. Zilovun faciəsi odur ki, o, həyatın boşluğunu anlayır, amma bundan qaça bilmir. Bu faciə mənəvi ağrı ilə yanaşı, həm də intellektual tənhalıqdır. Dostları ilə “Unudulmuşlar kafesində” yığışmağı da o tənhalığa bir işarədir. O, dərk edir, amma yaşaya bilmir. Həyatın hər fürsətinə baxır, amma həzz almır. Onun ömrü yaşanmış deyil, sadəcə ötüb keçmiş bir zamandır. O, həyatın mənasızlığını anlamış, lakin bu mənasızlığın içində yaşamağa davam edən insandır.

Bəlkə də elə buna görə Zilov obrazında özümüzü görürük, çünki bəzən biz də həyatın təqdim etdiyi fürsətləri sadəcə dəyərləndirirk, hissləri saxtalaşdırırıq, öz sükutumuzu içimizdə gizlədirik. Zilovun ov səfəri əslində bizim mənəvi səyahətimizdir, mənasızlıq içində mənanı axtarmaq, amma heç vaxt tapmamaq səyahəti.

Lamiyə Zeynalova
Tələbə-teatrşünas