Azərbaycan Dövlət Akademik Musiqili Teatrında məşhur “Bəxtiyar” filmi əsasında hazırlanmış eyni adlı tamaşanın ilk nümayişi oldu. Bu filmin səhnə versiyasının hazırlanması haqqında məlumatım var idi. Düşünürdüm ki, görəsən, onillər boyu papulyarlığını və aktuallığını itirməyən filmin səhnə versiyası baxımlı olub, tamaşaçıları qane edə biləcəkmi? Nəhayət, ilk tamaşanın nümayış günü yetişdi və mən Akademik Musiqili Teatrın səhnəsində adı çəkilən tamaşaya baxdım.
Haşiyə çıxıb yada salmaq istəyirəm ki, hamımızın bu günə qədər sevə- sevə izlədiyi “Bəxtiyar” filmi 1955-ci ildə Bakı kinostduyiyasında rejissor Lətif Səfərov tərəfindən lentə alınıb. Bu film baxımlı rejissor quruluşuna, Tofiq Quliyevin ecazkar musiqi həllinə və Rəşid Behbudovun sehirli səsinə, təkrarsız aktyor ifalarına görə bu günə qədər reytinqini qoruyub saxlayan sənət nümunəsidir. Dünya şöhrətli Rəşid Behbudovun Bəxtiyar, Tamara Çernovanın Saşa və əlbət ki, komik rolların mahir ifaçısı Ağasadıq Gəraybəylinin Ağabala obrazı və digər görkəmli aktyorların yaratdıqları sənət nümunələri yarım əsrdən artıqdır ki, aktuallığını və populyarlığını itirmir. Bu filmdə səslənən bir sıra deyimlər xalq arasında artıq çoxdan zərb-məsələ çevrilib. Nəsillər dəyişsə də filmə maraq azalmır. 1955-ci ildən bu yana Azərbaycan kinosunda çox sayda filmlər yaransa da, “Bəxtiyar” filminə olan maraq nə itir, nə də azalır. Bu təkrarsız sənət nümunəsi bu gün də sevə-sevə izlənilir. Deməli, nə qədər qəribə də səslənsə, zaman belə yüksək peşəkarlıq nümunəsinə təsir edə bilmək qüdrətində deyil.
![](/frontend/uploads/files/Resenziya/baxtiyar_spektakl_090522_13.jpg)
Bəlkə elə bu səbəbdən Akademik Musiqili Teatrının kollektivi bu əfsanəvi filmə müraciət edib. Amma, bəri başdan deməliyəm ki, bu populyar filmin səhnə versiyasını hazırlamaq çox böyük riskdir. Yaradıcı heyət bu riskə gedərək, maraqlı bir tamaşa yarada biliblər. Tamaşa maraqlı rejissor həlli, bədii bütövlüyü, mükəmməl vokal və baxımlı aktyor ifaları ilə diqqət çəkir.
Tamaşanın quruluşçu rejissoru Cavid İmamverdiyev musiqili tamaşanın səhnə həllində yığcamlığa, baxımlılığa və effektliyə çalışıb. Səhnə versiyasına uyğun olaraq bəzi səhnələr və obrazlar ixtisar olunub. Tamaşanın musiqi, rəqs və balet həlli musiqili komediya janrında olan səhnə əsərinin vacib atributlarıdır. Bu baxımdan, quruluşçu dirijor Fəxrəddin Atayevin, xormeyster Vaqif Məstanovun, konsertmeyster Fidan Babayevanın və rəqslərin quruluş müəllifi Elvira Əzizovanın təqdimatnda, cəlbedici aktyor ifaları ilə maraqla baxılır. Quruluşçu rəssam Elxan Sərxanoğlu hər bir səhnənin məkan bütövlüyünə nail ola bilib. Tamaşanın səhnə tərtibatı müəllif fikrinin rejissor yozumunda açılmasına xidmət edən canlı ifadə vasitələri ilə diqqəti cəlb edir. Ev, konsert salonu, qatar, vağzal və sair səhnələrin tərtibatı maraqlı, baxımlı aktyor ifaları üçün yetərlidir.
![](/frontend/uploads/files/Resenziya/baxtiyar_spektakl_090522_2.jpg)
Tamaşanın əsas obrazları Bəxtiyar, Saşa və əlbət ki, Ağabaladır. Səhnə nümunəsində aktyorların təsvirində hər bir obrazın ifaçısı tamaşanın ideya həllinə xidmət edən təqdimatlardır. Əkbər Əlizadə (Əməkdar artist) ilə Əliməmməd Novruzovun ifasında Yusif obrazı komik vəziyyətin tələblərinə müvafiq baxımlı və cəlbedicidir. Elçin İmanovla Nadir Xasıyevin(Əməkdar artist) Professor Rəcəbov, İqrar Salamov (Əməkdar artist) və Ələkbər Əliyevin (Əməkdar artist) Dmitri Verxovski, Nahidə Orucova (Əməkdar artist) və Rəsmiyyə Nurməmmədovanın Natalya Alekseyevna, Səmədzadə Xasıyevlə Əli Kərimovun Həbib, Hidayət Əliyevlə Murad Əliyevin Petya, Fatma Mahmudova (Xalq artisti), Ülviyyə Əliyeva və Telnaz Hüseynovanın Gülzar, Elnarə Nağdəliyeva ilə Nigar Qafarovanın Zəhra, Çingiz Əhmədov (Əməkdar artist), Elxan İsmayılov və Zaur Əliyevin Mirhəmid və digər obrazlar da peşəkar aktyor ifaları ilə seçilirlər. Tamaşa tamlığı və mükəmməlliyi ilə diqqət çəkir. Maraqlı rejissor yozumunda cəlbedici aktyor ifaları orkestr, xor və balet artistlərinin baxımlı oyun tərzləri ilə tamamlanır.
Baş obrazların aktyor ifalarına gəlincə Şaban Cəfərov, İbrahim Əlizadə və Emin Zeynallının Bəxtiyar və Aydan Həsənova, Mehriban Zaliyeva və Nəzrin İsmayılovanın Saşa obrazlarının mükəmməl vokal ifaları cəlbedici aktyor oyun tərzləri ilə üst-üstə düşüb, tamaşaçı rəgbəti qazana bilir. Ölməz Tofiq Quliyevin musiqi şedevrlərini əzbər bilsək də filmin tamaşa həllində bu ecazkar sənət nümunələrini gənc aktyorların ifalarında bir daha sevə-sevə dinləyirik.
Yaxşı bilirik ki, nə “Bəxtiyar” filmini, nə də “Bəxtiyar” tamaşasını Ağabala adlı obrazsız təsəvvür etmək olmaz. Dramatik hadisələrin bir tərəfində Bəxtiyar, Saşa, professor Rəcəbov və digər müsbət obrazlar, əks tərəfdə Ağabala, Gülzar, Zəhra, Rza və sair mənfi personajlar durur. Ağabala mənfi obraz olsa da tamaşaçı tərəfindən rəğbətlə və hətta məhəbbətlə qarşılanır. Kino və teatr tarixində belə hallar olur. Tamaşaçılar bu və ya digər mənfi qəhrəmanı sevimli obrazları kimi qəbul edib, alqışlara qərq edirlər. Söz yox ki, Ağabala obrazı da adı çəkilən surətlər sırasındadır.
![](/frontend/uploads/files/Resenziya/baxtiyar_spektakl_090522_15.jpg)
Xalq artisti İlham Namiq Kamalın Ağabala obrazı, filmdə gördüyümüz və cevdiyimiz nümunədən tam fərqlidir. Ağabala dövrə uyğun müasirləşib, dəbli geyim tərzi, ona ziyalı görkəmi verən eynək və aktyorun təqdimində hərəkət-mizan-davranış toplusu baxımlıdır. O, zahirən tanınmaz dərəcədə dəyişsə də biz onu ilk baxışdan, dərhal və asanlıqla tanıyırıq. Onu tanımamaq mümkünsüzdür. Ağabala yarım əsrdən artıq yol gəlib, onun geyimi də dəyişərək, tam yenilənib və müasirləşib. O, tam yeni bir Ağabaladır. Amma, yenə elə Ağabaladır. Biz hər gün, bəlkə də hər saat başqa-başqa adları olan neçə-neçə belə ağabalalarla rastlaşırıq. Ağabala yenə “mənim klubum” deyir, yenə yoxlama gələndə vəziyyətdən çıxış yolu axtarır və sair. Aktyor satirik obrazın təsvirində parlaq və rəngarəng boyalardan, dəqiq ştrixlərdən istifadə edir.
Deyirlər ki, absurd və anlaşılmazlıq olan yerdə komediya başlanır. Absurd dramaturgiyasının görkəmli nümayəndəsi E. İonesko yazırdı ki, faciənin ağırlığını çəkməyə güc verən komizmdir.
Ağabala obrazının təsvirində İlham Namiq Kamal rəng tonlarından bacarıqla və qədərində istifadə edərək, satirik tipaj təqdim edir. Onun komik vəziyyətə uyğun hərəkət-mizan toplusu, üzünün mimikasının vəziyyətə uyğun dəyişməyi, konserti apararkən şit gülüşləri və sair obrazın bədii tamlığına xidmət edir. Onun zahiri təsvirində qırmızı rənglərin müxtəlif çalarlarının vəhdəti ilə qarşılaşırıq. Ağabalanın boynundakı qırmızı kəpənəklə ayağındakı qırmızı rəngli yüngül ayaqqabılar və konsert pencəyi onun zahiri təsvirini tamamlayır. Obrazın müəllif mətninə uyğun hərəkət-mizan toplusu ilə mətnin deyim təqdimatı vəhdət təşkil edir. Müasir Ağabala elə bu görkəmdə ola bilər. Ağabalanın bizə yaxşı tanış olan mətnini dinlədikcə, onun müasir görkəmi arxasında məharətlə gizlədilmiş iç dünyası tədricən üzə çıxır.
![](/frontend/uploads/files/Resenziya/baxtiyar_spektakl_090522_25.jpg)
Ağabala obrazında İlham Namiq Kamal dəqiq daxili dünyasının təqdimi ilə zahiri təsvirin vəhdətinə nail ola bilir. O, hərəkətlərində ehtiyatlı və diqqətlidir. Etdiyi çirkin əməllərin ucbatından həmişə xofludur. Onun diqqətli baxışlarından heç nə yayınmır. Ağabala daxili puçluğunu müasir görkəmi arxasında məharətlə gizlədə bilir. Müasir görkəm onun maskasıdır. Ağabala filmdən yaxşı tanıdığımız obraz olsa da, biz onu müasirimiz kimi qəbul edirik. Bu, sadəcə olaraq, İlham Namiq Kamalın təsvir etdiyi obrazın müasir təqdimatı ilə bağlıdır. İlham Namiq Kamal obrazın xarakterinə köklənərək, müasir Ağabala obrazı yaradır. Ağabala aktyorun ifasında tam yeni görkəmdə və düşüncə tərzində bizə təqdim olunur. Yeni düşüncə tərzi deyəndə, biz heç də Ağabalanın dəyişərək, müsbət obraza çevrilməyini nəzərdə tutmuruq. Ağabala elə həmin Ağabaladır. O, dəyişə bilməz. Ağabala, sadəcə, dövrə uyğunlaşaraq asan yolla pul qazanmağın daha müasir yollarını tapan fırıldaqçıya və dələduza çevrilib. O, klubda özünə iş yeri tapıb. Amma bu iş yeri başqa bir idarə və təşkilat da ola bilər. O, tapdığı hər bir iş yerinə öz qohum-əqrabasını və dost-tanışlarını toplaya bilər. O, özü cılız və mənən puç biri olduğu üçün ətrafında da özünə uyğun olan insancığazları toplamalıdır. Onun əsas işi min-bir fırıldaq qurub kiminsə hesabına pul qazanmaqdır. O, Bəxtiyarı tapanda sevincdən gözləri parıldayır. Başqasının hesabına pul qazananda və bu haram pulları sayanda Ağabala tam tanınmaz olur. Artıq aktyorun üzündə acgözlük və hərislik nişanələri görürük. Aktyor Ağabala obrazını daxilən duyub, bunu zahiri təqdimatda dəqiq təqdim edir. Biz bu səbəbdən obrazı tanıyır, müasirimiz bilib, ürəkdən alqışlayırıq.
İlham Namiq Kamalın yaratdığı Ağabala obrazı müəllif ideyasına uyğun mükəmməl olub, düzgün seçilmiş rəng çalarlarında təsvir olunur. Mürəkkəb obrazı seyr etdikcə aktyorun zəngin yaradıcılıq imkanlarının genişliyinə və rəngarəngliyinə heyran qalmamaq mümkünsüzdür. Çoxçalarlı xarakterə malik Ağabala obrazını seyr etdikcə düşünürdüm ki, İlham Namiq Kamal daha mürəkkəb obrazları yaratmağa qadir bir sənətkardır.
Müəllifin digər yazıları
Lənkəran Dövlət Dram Teatrının aparıcı səhnə ustası, Azərbaycan Respublikanın Əməkdar artisti Zemfira Nəcəfova avqustun 1-də 74 yaşında vəfat edib.
Zemfira Musabala qızı Nəcəfova 1 aprel 1950-ci ildə Bakı şəhərində anadan olub. Bakı şəhəri 17...
Ritual Teatr və Yaradıcılıq Laboratoriyası sizi Kür çayının hekayəsini Virtual Reallıq Eynəklərində izləmək üçün sərgiyə dəvət edir.
Bu sərgi “Kür çayı xronikaları” adlı layihə çərç...
Avrasiya teatrlar birliyinin, Portuqaliya Mədəniyyət nazirliyinin, CTB- Comphania de Teatro de Braga və Braga şəhər bələdiyyəsinin birgə keçirdiyi "MİT III" Beynəlxalq Teatr Festivalı başa çatıb. 19-27 iyul 2024-cü il tar...
MASK OR FACE / МАСКА ИЛИ ЛИЦО/- название книги английского актёра Майкла Редгрейва
ТЕАТР ДЛЯ ЛЮДЕЙ– название книги итальянского режиссёра Джорджо Стреллера
/мысли и высказывания европейских деятелей культуры о театральном искусстве/
&n...
22 iyul 2024-cü il tarixində Azərbaycan Teatr Xadimləri İttifaqının XV Konfransı keçirilib.
Konfransda 75 nümayəndədən 67 nəfər iştirak edib. Nümayəndələrin yekdil qərarı ilə Azərbaycan Respublilasının Əməkdar artisti Azad Ş...
Sevil Beynəlxalq Qadın Sənədli Film Festivalı çərçivəsində Fələstin, Fransa, Belçika, Qətər istehsalı Lina Sualemin "Hələlik, Tiberiya" filmi nümayiş edildi.
Film Hiyam Abbasın aktrisa olmaq arzusunun arxasınca ...
Sevil Beynəlxalq Qadın Sənədli Film Festivalının 5-ci mövsümünün təntənəli açılış mərasimi baş tutdu. 5 iyul Kapellhausda keçirilən tədbirdə festivalın beynəlxalq qonaqları da iştirak edirdi. Qırğızıstanın əməkdar in...
Kulis.az Aliyənin Azərbaycan Dövlət Yuğ Teatrında səhnələşdirilmiş "Pandalar" tamaşası haqqında yazdığı resenziyanı təqdim edir.
Bilmirəm niyə, bu aralar kino haqda, teatr haqda nəsə yazanda yazıya sənətin niyə vacib olması haqda pa...
...MİRZƏ FƏTƏLİ AXUNDOV öz pyeslərinin gələcək ifaçılarına, aktyorlara: - Mənim əzizim naqil – ki təmsilatımı oxuyacaqsan və ya hifz edib söyləyəcəksən – gərəkdir biləsən ki, bu təmsilat məhz ibarətdir neçə nəfər ə...
3 iyul 2024-cü il tarixində Çilinin Azərbaycandakı səfirliyi və CHARACTERS Müasir Dramaturgiya Festivalının təşkilatçılığı ilə Çili dramaturqu və rejissoru Pablo Manzinin “Barbarların yaşadığı yer” (“D...