Ötən mövsümdə ölkənin teatr siması hesab olunan Akademik Milli Dram Teatrında üç premyeradan ikisində səhnəyə nəsr çıxdı. Ədəbi prosesdə poeziyanın və nəsrin kölgəsizndə gəzişən dramın artıq teatrda da yeri daralmağa başlayıb. 2017-ci ildə Məmməd Səid Ordubadinin “Qılınc və qələm” romanının motivləri əsasında hazırlanan “Qətibə İnanc” tamaşası ilə Milli Teatrın səhnəsində özünə yer qazanan nəsr ötən mövsümdə teatrın repertuarında Azərbaycan ədəbiyyatının cox da böyük olmayan siyahısında artıq üç yeri zəbt edə bilmişdi. Zamanının mütəfəkkir şairini cavabsız məhəbbətlə sevən hökmdar qadının eşq və intiqam hekayəsinin monotonlaşdırdığı səhnəni 2017-ci ildən bu günə qədər öz repertuarında daşıyan teatr sanki dramatik səhnə dərdində deyil, maraqlı material axtarışındadır. Teatr bu materialı janr, məzmun fərqinə varmadan hər yerdə arayır. Ötən mövsüm repertuarına daxil etdiyi dünya oxucusunun marağını qazanan “Əsrə bərabər gün” romanı və Azərbaycan oxucusunun böyük maraq göstərdiyi “Dantenin yubileyi” povesti də bu axtarışın nəticəsi kimi görünür.
“Əsrə bərabər gün” tamaşasında (rejissor Mehriban Ələkbərzadə) eyniadlı romanının təfərrüatları ilə dolu bir səhnə var. Və bu səhnə tamaşaçını üç saatdan çox bir zaman ərzində teatr zalında tutur. Romanda Qazanqapın dəfni hadisəsinin anlamı günü əsrə çevirdiyi kimi tamaşada da bu hadisənin epik lövhələri üç saat yarımlıq zamanı ilə çevirir. Əsərdə günü əsrə çevirən anlamın dərinliyidirsə, tamaşada səhnənin hərəkətsizliyidir. Əslində bu hərəkətsiz səhnədə hərəkətdə olan altmış ifaçı var və onlar səhnəni hərəkətli tutmaq üçün əllərindən gələni edirlər: gah Qazanqapın ortalıqda qalmış tabutunu ora-bura dartıştırır, gah da dərs zamanı müəllimlə mübahisə edə-edə stulları ilə sinifdə gəzişirlər. Bütün bunlar səhnəni səs-küyə bürüsə də, boranlıların dəmiryol stansiyasından Ana Beyit məzarlığına qədər uzanan hekayətinin donuq lövhələrini canlandıra bilmir. Romanın təhkiyə genişliyində hərəkət edən məzmun səhnə darlığında iflic vəziyyətə düşür. Bu vəziyyət yalnız “Əsrə bərabər gün” romanının ağırlığını daşıya bilməyən səhnənin deyil, ümumiyyətlə, getdikcə nəsrləşən səhnənin aqibətidir.
Doğudur, nəsrin, o cümlədən də poeziyanın ritmi səhnəmizdə həmişə güclü olub, hətta dramatizmi üstələyəcək qədər güclü. Bəlkə də, bu ritmin illərcə yığılan enerjisi doğurub bugünkü səhnəni və bugünkü səhnə dünənkindən daha epikdir. Əslində səhnənin hekayələşməsi yalnız səhnəyə çıxan epik əsərlərin yaratdığı hadisə deyil, həm də nəsrin mövzu-məzmunu, qəhrəmanları ilə dram adına iddia edən pyeslərin yaratdığı hadisədir. Teatrın repertuarında olan “Ah, bu uzun sevda yolu”, “Şükriyyə”, “Xurşidbanu Natəvan” pyeslərinin qəhrəmanları “Dantenin yubileyi” povestinin qəhrəmanı Feyzulla Kəbirlinskidən daha çox dramatik deyillər və yaxud onların məzmunu bu povestin məzmunundan daha az monoton deyil.
Əslində tamaşçıya romanlarda oxuduğundan, filmlərdə izlədiyindən, sosial platformalarda eşitdiklərindən fərqli məna-məzmun təqdim edə bilməyən dram teatra da səhnə mövzu-məzmununun fərqində olmamaq haqqı tanıyır. Odur ki, teatr həyatda və işdə özünü tapa bilməyən bir insanın faciəsinin tamaşa boyunca dəyişilməyən, sadəcə müxtəlif epizodlara dağılan məzmunu ilə (“Dantenin yubileyi” tamaşasında) tamaşaçının qarşısına çıxmaqdan çəkinmir. Doğrusu, tamaşaçı da bunun elə fərqində olmur. Çünki o, teatrın səhnəsində başqa platformalarda görüb oxuduqlarının təkrarını, yaxud da oxşarını görməyə o qədər alışıb ki, artıq səhnənin fərqini yalnız bilet alıb gedəcəyi başqa bir məkan, uzaqbaşı isə canlı ifa kimi görüb dərk edir. Düzdür, “Dantenin yubileyi” tamaşasında rejissor Ərşad Ələkbərov Kəbirlinskinin hekayəsini fəqrli formata keçirmişdir. Ancaq səhnə yalnız fərqli forma deyil, həm də fərqli məzmundur. Bu məzmunun yaranması isə mövzudan, onun seçimindən başlayır.
Dramaturq mövzunu doğru seçməyəndə pyes, rejissor bədii materialı yanlış seçəndə isə səhnə hərəkətsizləşir. Hətta hekayəni avtobusun təkərləri üzərinə qoyub səhnəyə çıxarsan (“Dantenin yubileyi” tamaşasında) belə, onu hərəkətə gətirə bilmirsən. Amma bu cür məzmunlar teatrlarımızın səhnələrini hekayələşdirə bilmişdir. Hekayələşən səhnədən isə ötən teatr mövsümündə yaddaşımızda qalan bu gün şəhərin küçələrində görmək imkanımızın olmadığı sarı rəngli PAZ avtobusu, bir də canlıda görməyi çox istədiyimiz dəvə oldu. Və Akademik Milli Dram Teatrı bizə onları görmək şansı verdi.
Müəllifin digər yazıları
Lənkəran Dövlət Dram Teatrının aparıcı səhnə ustası, Azərbaycan Respublikanın Əməkdar artisti Zemfira Nəcəfova avqustun 1-də 74 yaşında vəfat edib.
Zemfira Musabala qızı Nəcəfova 1 aprel 1950-ci ildə Bakı şəhərində anadan olub. Bakı şəhəri 17...
Ritual Teatr və Yaradıcılıq Laboratoriyası sizi Kür çayının hekayəsini Virtual Reallıq Eynəklərində izləmək üçün sərgiyə dəvət edir.
Bu sərgi “Kür çayı xronikaları” adlı layihə çərç...
Avrasiya teatrlar birliyinin, Portuqaliya Mədəniyyət nazirliyinin, CTB- Comphania de Teatro de Braga və Braga şəhər bələdiyyəsinin birgə keçirdiyi "MİT III" Beynəlxalq Teatr Festivalı başa çatıb. 19-27 iyul 2024-cü il tar...
MASK OR FACE / МАСКА ИЛИ ЛИЦО/- название книги английского актёра Майкла Редгрейва
ТЕАТР ДЛЯ ЛЮДЕЙ– название книги итальянского режиссёра Джорджо Стреллера
/мысли и высказывания европейских деятелей культуры о театральном искусстве/
&n...
22 iyul 2024-cü il tarixində Azərbaycan Teatr Xadimləri İttifaqının XV Konfransı keçirilib.
Konfransda 75 nümayəndədən 67 nəfər iştirak edib. Nümayəndələrin yekdil qərarı ilə Azərbaycan Respublilasının Əməkdar artisti Azad Ş...
Sevil Beynəlxalq Qadın Sənədli Film Festivalı çərçivəsində Fələstin, Fransa, Belçika, Qətər istehsalı Lina Sualemin "Hələlik, Tiberiya" filmi nümayiş edildi.
Film Hiyam Abbasın aktrisa olmaq arzusunun arxasınca ...
Sevil Beynəlxalq Qadın Sənədli Film Festivalının 5-ci mövsümünün təntənəli açılış mərasimi baş tutdu. 5 iyul Kapellhausda keçirilən tədbirdə festivalın beynəlxalq qonaqları da iştirak edirdi. Qırğızıstanın əməkdar in...
Kulis.az Aliyənin Azərbaycan Dövlət Yuğ Teatrında səhnələşdirilmiş "Pandalar" tamaşası haqqında yazdığı resenziyanı təqdim edir.
Bilmirəm niyə, bu aralar kino haqda, teatr haqda nəsə yazanda yazıya sənətin niyə vacib olması haqda pa...
...MİRZƏ FƏTƏLİ AXUNDOV öz pyeslərinin gələcək ifaçılarına, aktyorlara: - Mənim əzizim naqil – ki təmsilatımı oxuyacaqsan və ya hifz edib söyləyəcəksən – gərəkdir biləsən ki, bu təmsilat məhz ibarətdir neçə nəfər ə...
3 iyul 2024-cü il tarixində Çilinin Azərbaycandakı səfirliyi və CHARACTERS Müasir Dramaturgiya Festivalının təşkilatçılığı ilə Çili dramaturqu və rejissoru Pablo Manzinin “Barbarların yaşadığı yer” (“D...