Fəridə Cəlilova – MULHOLLAND DRIVE vs XAQANİ KÜÇƏSİ

Bir nəfər kafedə ourub tanışına yuxusunu danışır: təkrar-təkrar gördüyü yuxuda daim qorxunc bədheybətlə qarşılaşan qəhrəman yoldaşı ilə birgə həmin yerə gedib kiminləsə rastlaşıb-rastlaşmayacağını yoxlamaq istəyir. Budur, onlar kafedən çıxır, arxa həyətə keçir, pilləkənlərlə aşağı enirlər və qəribə yuxu görən qəhrəman qəfil divarın arxasından peyda olan bədheybətlə üzləşərək huşunu itirir…

Siyahılar hər yerdə, siyahılar ətrafımızı bürüyüb. Amma onların tənqidini saxlayaq başqa vaxta. BBC-nin 2016-cı ildə apardığı sorğuya əsasən, Devid Linçin “Malholland drayv” filmi XXI əsrin ən yaxşı filmləri siyahısına başçılıq edir. Nədir yaradıcı adamları bu filmi belə dəyərləndirməyə məcbur edən? Axı ABŞ (ya sadəcə Hollywood) kino sənayesinin sualtı cərəyanlarından bəhs edən filmin bizə nə aidiyyəti ola bilər? Ancaq heç nə bizə öz daxili “bədheybətləri” ilə üz-üzə qalan insan obrazını incəsənətdən fərqli digər sahələrə köçürməyə mane olmur. Digər məsələdir ki, məhz sənət adamlarının bu cür məsələlərdə qurdalanmağa vaxtı, imkanı var və hətta deyərdik ki, həmçinin məhz buna görə onlar pul alır. “Malholland drayv” biz tamaşaçılara insanların arzularının gerçəkləşməsi üçün nəyə hazır olduğundan danışır, sonda isə qəhrəmanı bu hadisələrin iştirakçılığından çıxarıb baş verənlərə kənar müşahidəçi gözü ilə baxmağa vadar edir. Özünün bədheybətliyini anlayanların başlarına güllə çaxmaqdan başqa çıxış yolu qalmır.

İndisə yollanaq Bakı şəhərinə, Xaqani küçəsinə. Mövzu isə teatrdır. Yox, əlbəttə, bu gün haqqında danışacağım tamaşalardan birinə “Yuğ” Teatrının səhnəsində baxmışam və Kukla Teatrının binası Xaqani küçəsində yerləşmir. Amma Vaqif İbrahimoğlunun xatirəsinə həsr olunmuş “Boş məkanın dolğunluğu” II Eksperimental Tamaşalar Festivalının təşkilatçılığını Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi ilə birlikdə öz üzərinə götürən Azərbaycan Teatr Xadimləri İttifaqı, digər yaradıcılıq istiqamətli ittifaqlarla birgə, məhz bu ünvanda qərarlaşıb.

Budur, festivalın ilk dörd günü geridədir və mən baxdığım tamaşaların bağışladığı ümumi təəssüratla bölüşmək istəyirəm. “YUĞ” Teatrının təqdim etdiyi “Medeya. Sekvensiya – 01” və “HUMAN” Teatrının hazırladığı “Qara adam” tamaşaları yaradıcı insan portretləri (ya siluetləri?) yaratmaq cəhdləri ilə seçildi.

“Yuğ” Teatrının tamaşası Klimin (Vladimir Klimenkonun) “Medeya teatrı” pyesi əsasında Mikayıl Mikayılov tərəfindən hazırlanmışdır. Tamaşada teatrın aparıcı aktrisaları – Sonaxanım Mikayılova və Gülzar Qurbanova tamaşaçıları öz etiraflarına qərq edirlər. İki aktrisanı canlandıran ifaçılar Medeya obrazı ətrafında mükamiləyə başlayırlar. Aktrisalar Medeyanı “əvvəlki” və “sonrakı” olmaqla iki fərqli obrazda təqdim etməyi nəzərdə tuturlar.Bəs bu dəfə insan haqqında bilmədiyimiz daha nələri söyləmək üçün barbar cadugər bəhanə kimi çıxış edəcək? Dramaturq Vladimir Klimenkonun “Medeya teatrı” pyesində Hayner Müllerin təsiri aşkar duyulur. Alman dramaturqun məşhur triptixinin “Medeya: material” fraqmentində səslənən: “Qocalmaq ölümdən betərdir” – cümləsi sanki Klimin pyesinin leytmotivinə çevrilir. Bu dəfə Medeya haqqında mif barbarlarla sivilizasiyanın toqquşmasından deyil, qadının zamanla barışmaq cəhdlərindən bəhs edir. Ah, mən sadəcə qadın dedim? Söhbət axı elə-belə qadından deyil, AKTRİSAdan gedir. Xüsusulə də, Yuğun tamaşasında. Əgər Klimin pyesində biz Yasonun sevgisinin bitdiyini anladıqdan sonra qanadlı faytona minib digərlərinin hələ öyrənməli olacağı biliklə silahlanan Medeya ilə sevgidən gözükor Medeyanı da əsərin eynihüquqlu personajı kimi qəbul ediriksə, “Medeya. Sekvensiya – 01”də  hər iki aktrisa obrazlarının tərəddüdləri qabardılaraq tamaşanın başlıca mövzusuna çevrilir. “Sekvensiya”, çünki “hər şeyin təkrarlandığı dünyada heç nəyi təkrarlamaq olmur”. “Medeya. Sekvensiya – 01” sanki eyni insanın həyatının müxtəlif dövrlərinin fərqli personajlar vasitəsilə canlandırılmasıdır. Bu ideyanın açılmasında məhz aktyor ifası məxsusi vurğulanmalıdır. Sonaxanım Mikayılovanın qəhrəmanı gənc Medeyanı oynayacaq aktrisaya məqamlarla az qala həqarətlə yanaşır, ancaq sonda görürük ki, Gülzar Qurbanovanın qəhrəmanı bütün əsər boyu mübahisə etdiyi həmkarının dediklərinə gəlməyə hazırdır – yoxsa bu görüşün mənası olmazdı.Festivalın haqqında danışmaq istədiyimiz növbəti tamaşası “Qara adam”dır.  Monotamaşasının  rejissoru Şamil İbrahimov həm də yeganə rolun ifaçısı idi. AzTXİ-nin böyük səhnəsində göstərilən tamaşada “alter ego”yla görüş Sergey Yesenin poeziyası sayəsində gerçəkləşdi. Şairin yardıcı böhranını göstərən yazılıb tullanmış kağız topaları bütün səhnəyə səpələnib. Mərkəzdə qara adamın qonaq gələrkən oturmağı xoşladığlı kürsü yerləşir. Budur, qarşımızda şair obrazı canlanır. Səs tembri ilə işıqlı nələrisə vəd edən şair yorğun, əzgin, üzgün görünür. Fonda Ancelo Badalamentinin “Tvin Piks” (yenə də Linç – bu mövzunu kinoda ondan çox işləyən olmayıb) üçün yazdığı musiqi ovqatında motiv səslənir, dərhal məşhur serial qəhrəmanlarının ikiləşməsi xatırlanır. Ancaq bizim halda şairin ikiləşməsi qəhrəmanın iradəsindən kənar mövcud olan xeyir və şər başlanğıclarının mübarizəsindən ibarət deyil. Qara adam şairin törəməsidir. Hər şey əvvəlcədən həll olunub, çıxış yolu yoxdur. Sonda Rekviyem səslənməlidir.Məni bir gün fərqlə oynanılan bu iki tamaşanın tematik səsləşməsi sevindirdi: sanki festival tamaşalarının ardıcıllığı qəsdən müəyyən ovqat yaratmaq üçün düşünülüb. Bunun belə olmadığını təxmin edirəm, sadəcə teatrşünasların da əllərindəki bütün imkanlardan istifadə etməklə tamaşanın təsir gücünü artıracaq təlqinlərə üz tutduğunu göstərmək istədim.

- Advertisement -

BIR CAVAB BURAXIN

şərhinizi daxil edin!
Buraya adınızı daxil edin

Read More

AMİD QASIMOV: “Ölə bilməməkdən qorxuram”

Kimdir Amid Qasımov? - Allah bilir (gülür)... Allaha inanırsan? - Onun mənə inandığı qədər. Volter deyir: “Allah olmasaydı, onu uydurmaq lazım gələrdi”. Mən daha çox özünü tanımaq,...

Azərbaycan Respublikasının mədəniyyət xadimlərinə fəxri adların verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı

Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 109-cu maddəsinin 32-ci bəndini rəhbər tutaraq qərara alıram: Azərbaycan mədəniyyətinin inkişafında xidmətlərinə görə aşağıdakı şəxslərə Azərbaycan Respublikasının fəxri adları verilsin: “Xalq şairi” Cəfərov Vahid...

Füzuli Dram Teatrında pərdəni “Qatil” endirib

Füzuli Dövlət Dram Teatrı 29-cu mövsümə Xalq yazıçısı Elçinin “Qatil” əsərinin tamaşası ilə yekun vurub. Tamaşa N saylı hərbi hissənin şəxsi heyətinə təqdim edilib. Səhnə...

Recent

6 Reasons Girls Should Play Sports

Seen you eyes son show. Far two unaffected one alteration apartments celebrated but middletons interested. Described deficient applauded consisted my me do. Passed edward...

Könül Əliyeva-Cəfərova – “Akademik Teatrda Ctrl+Alt+Delete”

yaxud virtual aləmdə bağışlamaq Sənət, konkret desəm, teatr insanlardan o zaman uzaqlaşır ki, onlar fərqli dildə danışmağa, fərqli düşünməyə, fərqli mövzuları müzakirə eləməyə başlayırlar. Obrazlı bir...

Yuğ Teatrı Adana Festivalında

Azərbaycan Dövlət YUĞ Teatrı Adanada keçiriləcək beynəlxalq teatr festivalına dəvət alıb. Adana Böyükşəhər Bələdiyyəsi Şəhər Teatrları Müdirliyinin oktyabrın sonu, noyabrın əvvəllərində keçirdiyi “V Şəhər...