Ana səhifə » Kino » Əlisəfdər Hüseynov – Fazil Salayevin gözləri…

Son yazılar

Müsahibə
May 10, 2019

“Bermud üçbucağı”nda – Gülşad Baxşıyeva

Afişa
May 23, 2019

Paytaxt teatrlarının həftəlik repertuarı (23 may – 29 may)

Xəbər
May 23, 2019

Ən məhsuldar teatrşünas

Persona
May 23, 2019

İsrafil İsrafilov – Məmməd Cəfərin teatr düşüncələri

Xəbər
May 23, 2019

YUĞ Teatrında Orxan Pamukun romanı səhnələşdirilib

Xəbər
May 23, 2019

ADMİU-da Nazim Hikmətin əsəri tamaşaya qoyulub

Xəbər
May 23, 2019

“dOM” Teatrı Beynəlxalq Festivalda iştirak edəcək

Mozaika
May 23, 2019

Fuad Poladovun 14 il əvvəl çəkildiyi filmindən nadir fotolar…

Xəbər
May 22, 2019

Gəncə Dövlət Kukla Teatrının aktyoru vəfat etmişdir

Xəbər
May 20, 2019

Akademik Milli Dram Teatrında Vaqif Səmədoğlunun yubiley tədbiri keçiriləcək

Mövqe
May 20, 2019

Mədəniyyət naziri cənab Əbülfəs Qarayevə açıq məktub!

Xəbər
May 20, 2019

“Aləmin Nəfəsi: Nəsimi” tamaşası 3 böyük müfakata layiq görüldü

Mövqe
May 20, 2019

Xəyalə Rəis – 25 il gözləməyə dəyərdi…

Xəbər
May 18, 2019

Afaq Bəşirqızıdan məmurlara sərt çağırış – “Cənab məmurlar, siz də ayılın”

Afişa
May 18, 2019

Paytaxt teatrlarının həftəlik repertuarı (16 may – 22 may)

Persona
May 18, 2019

Teatr direktorları “Kaspi” qəzetinin “Teatr” əlavəsini təbrik etdi

Müsahibə
May 17, 2019

Nigar Pirimova – Teatrlarımızın son beş ili

Müsahibə
May 17, 2019

ADMİU-dan reportaj: “Biz “Stanislavski sistemi”ni bilmirik!”

Xəbər
May 16, 2019

“Yarımçıq qalmış” Caspian Awards mükafatına layiq görüldü

Xəbər
May 15, 2019

ADMİU-da Əlisəfdər Hüseynovun “Kinonun fəlsəfəsi” kitabının təqdimatı keçiriləcək

Xəbər
May 15, 2019

Lənkəran Teatrında “Senemar” faciəsinin premyerası olub

Xəbər
May 15, 2019

Teatr Xadimləri İttifaqında “Ezop-Əzab”

Xəbər
May 14, 2019

ADMİU Beynəlxalq Elmi Konfransa dəvət edir

Xəbər
May 10, 2019

Prezident mükafatçıları məlum oldu

Xəbər
May 10, 2019

Prezident fərdi təqaüdlərin verilməsi haqqında Sərəncam imzalayıb

Xəbər
May 10, 2019

“Ey Azərbaycanım”

Xəbər
May 10, 2019

“Danabaşlar” tamaşası nümayiş olunub

Afişa
May 10, 2019

Paytaxt teatrlarının həftəlik repertuarı (9 may – 15 may)

Xəbər
May 10, 2019

Rəhman Rəhmanovun səhhəti pisləşib

Mozaika
May 9, 2019

“Kaspi”nin 8 yaşlı “Teatr əlavəsi”

Əlisəfdər Hüseynov – Fazil Salayevin gözləri…

Fazil Salayevin dərinliklərində kədər qarışıq bir uşaq heyrətinin donub qaldığı iri gözləri vardı və bu gözlərin iri planda çəkilmiş fotoşəklini görən hər kəs fikirləşərdi ki, onlar dünyanın dərdini içində gəzdirən, dünyanın min bir sirrinin incəliklərinə varan, dünyanın  faniliyi ilə barışa bilməyən bir adama məxsusdur. Amma Fazil Salayev gülüş ustası idi, gözlərinin içinə yığılmış dünya ilə içində gəzdiyi dünyanın məntiqsizliyi arasındakı təzadları, paradoksları oynaya-oynaya kinomuza yeni insan obrazı, bu insanın tragikomik aqibətinin fəlsəfəsini gətirən fitri istedad sahibi idi. O, kədərin astar üzünü, kədərin boyuna bərabər gülüşü oynayırdı, kədərdən bezib  kədərin acığına güldürürdü.

Komik jestlər, gülüş doğuran tryuklar Fazilin sənətinin üst qatında idi. Bu  komik hoqqaların arxasındakı insan ömrünün dramatizmini görməmək mümkün deyildi.

Fazil Salayev gülüşlə kədəri bir-birinə hörüb, calaq edib Azərbaycan aktyorluq sənətində yeni  hadisə yaradan nadir aktyor idi. Azərbaycan tamaşaçısını məhz o inandıra bilmişdi ki, gülüşlə kədər arasındakı sarhəd  şərti bir şeydir, əslində, bu iki keyfiyyət bir-birilə iç-içədir, gülüş kədərin zirvəsidir, gülüş kədərin qurtardığı, kədər isə gülüşün səssiz hıçqırıqlara döndüyü andır. Fazil məhz o anın paradokslarını öz sənətinin mayasına qatmışdı – kədərlə sevinci ömrün əzəli (və əbədi) özülü kimi hörgüləyirdi. Onun qəhrəmanları haradasa Molla Nəsrəddini xatırladırdı. Bir az da Çaplinin balaca səfilinə bənzəyirdi bu obrazlar. Onlar həm maymaq idilər, aciz idilər, fağır, mağmın idilər, həm də dünyanın ən sadəlövh ittihamçıları.

Cəmi 47 il ömür sürən  Fazilin aktyorluq istedadı heç şübhəsiz ki, vergi idi və bu istedad ötən əsrin 60-70-ci llərində gülüş sənətinin missiyasını “qurşaqdan aşağı güldürməkdə” (İlqar Fəhmi) görən bəzi “korifeylərə” əməlli-başlı başağrısına çevrilmişdi. Onu yaxından tanıyan müasirlərindən biri xatırlayır ki, yaradıcılığının ən parlaq, coşqun vaxtlarında Fazili televiziya tamaşalarına, çəkiliş meydanlarına aparan yollar onun şöhrətinin kölgəsində qalmaq təhlükəsindən qorxanların daim nəzarəti altındaymış. Yeri gələndə bu yollarda dəf olunmasına bir insan ömrünün bəs etməyəcəyi süni maneələr yaradılır, tələlər qurulurdu. Fazilin az çəkilməsinin, teleekranlarda nadir hallarda görünməsinin  əsas səbəbi, yəqin ki, bu idi. Belə şəraitdə özünü təsdiq etmək, sənətdə təzə söz demək çox vaxt müşkülə çevrilir. Amma Fazil onun nəinki bir, hətta hər iki ayağından tutub dartanların acığına bunu edə bildi, amma  mübarizliyi, prinsipiallığı hesabına yox – bu keyfiyyətlər ona yad idi – təkrarsız istedadı sayəsində.

Fazilin öz üslubu, oyun fəlsəfəsi vardı. Onun ifa tərzinin mayasında “sərt həqiqət – absurd aqibət” prinsipinə əsaslanan oyun texnikası dayanırdı. Bu vəhdətdə sərt həqiqət – kədər, nisgil, absurd aqibət isə – fars, lətifə estetikasina söykənirdi. Fazil zahirən bu iki əks keyfiyyəti bir-birinə hörgüləyib tragikomizm effekti yaratmağı Azərbaycanın gülüş ustaları içərisində ən yaxşı bacaranlardan biri, bəlkə də, birincisi oldu. Onun tapdığı komik maska həyatın sərt həqiqətlərinə yenilmək zoru ilə barışmaq istəməyən, lakin buna məcbur olan bir az mağmın, aciz, bir az da sadəlövh, səmimi insanların ümumiləşdirilmiş obrazı idi.

“Molla Cəbi”  televiziya tamaşasında Əliağa Ağayev – Fazil Salayev dueti bu baxımdan mükəmməl bir yaradıcılıq uğurudur. Mollanın uydurmalarına uşaq kimi inanan, ölümə göndərildiyinin fərqinə varmayan pəltək Əlicanın saz çalmağı yamsılaya-yamsılaya oxuduğu “şikayətnamə”, əslində, onun öz ölümünə səsləndirdiyi rekviyem təsiri bağışlayırdı. Amma bu rekviyemin partiturası təkcə kədərli notlardan ibarət deyildi. Əlican öz hoqqaları ilə tamaşaçını güldürə-güldürə həm də öz taleyinə, aldanışlarına acımağa dəvət edirdi, bu insanın haradasa absurd təsiri bağışlayan faciəsini yaradırdı.

Lentlərin yaddaşında Fazilin “eşq dəlisi” Əlicandan savayı, 5-6 ekran qəhrəmanı qalıb – “Alma almaya bənzər”dəki Mehdi müəllim, “Rəqiblər”dəki Pivəsatan və bir neçə “Mozalan” qəhrəmanı. “Mozalan”dakı uğursuz adamlar Əliağa Ağayevlə məşhur duetdəki Əlican qütbünün müxtəlif təzahürləridir. Otuz ilə yaxın şəhərdə yaşamasına baxmayaraq, bir dəfə də olsun metroya buraxılmayan içki düşkünü öz dərdini elə tərzdə izhar edirdi ki, adam gülə-gülə, həm də kədərləndiyinin fərqinə varmırdı. Bu biçarə metroda vaqonların hərəkətini öz gözləri ilə görmək arzusunu səfil bir həyatın, bəlkə də, ən əlçatmaz istəyi kimi qəribə bir xiffətlə, həsrətlə xatırlayırdı və onun bu həsrətinin, xiffətinin təbiiliyi qarşısında bilmirdin neyləsən – güləsən, yoxsa acıyasan.

Gün ərzində bir neçə toya getmək zorunda qalıb sonuncu məclisdən şalvarsız çıxan, həyətdəki səs-küydən səhərə qədər yata bilməyib axırda havalanan biçarələr də eləcə. Və onlar gəlib axırda Əlicanda bütövləşirlər. Əlican yalnız fərdi keyfiyyətlərin təzahürü, illüstrativ obraz deyil. O, aqibətdir, düşüncənin, əxlaqın faciəvi yekunudur. Və Fazilin sənət yolundakı təkamülün bu əks gedişində – məkan və zaman ölçüləri baxımından xələflərdən sələfə qayıdışında da, çox güman ki, nə isə bir məna vardı.

Fazilin ekranda yaratdığı obrazlar sırasında biri ayrıca seçilir – “Şərikli çörək” filmində uzun “dimdikli” kepka qoymuş qırçını deyirəm. Bu obraz onun sənətində ən ciddi mərhələ, yaradıcılığında ən sanballı söz idi. Fazil sənətdə ilk (və son) dəfə məhz bu rolda öz içindəki gülüşə yox, kədərə qısıldı, özü özünə ağladı.

Daxili təlatümlərin, ruhi yaşantıların mükəmməl ekran ifadəsini daha titullu və cazibədar aktyorların adına yazan sənətşünaslar, o qırçının gözlərini xatırlayırsınızmı? Xatırlayırsınızsa, bəs insafınız hardadır? Axı ekran sənətimizdə sükutla danışmağın, dinmədən göstərməyin, bəlkə də, ən uğurlu və ən təkrarsız ifadəsidir o gözlərin dedikləri.

Fazilin çəkildiyi bir kinonovella var – “Rəqiblər”. O, heç bir filmdə (hətta sonralar baş rola çəkildiyi “Alma almaya bənzər” filmində də)  bu filmdəki kimi bütöv görünmür. Yəqin, ona görə ki, novellanın süjeti, mövzusu ilə Fazilin taleyi arasında  incə bir bağlılıq vardı. Müştərilər uğrunda iki pivəsatan rəqib arasında gedən  mübarizənin məntiqi sonluğu məhz onun nümayiş etdirdiyi məharət hesabına iki köşk arasında girinc qalan, hətta səmimi görünmək istədikləri məqamlarda belə, öz ehtiyacları qarşısında məğlub olub riyakar bir oyunun ikiüzlü iştirakçısına çevrilən, boçka pivəsi olanda butulka, butulka pivəsi içəndə isə boçka pivəsini pisləyən müştərilərin gülməli və həm də acınacaqlı aqibəti kimi mənalanır. Rəqiblər isə ingilis bayrağı kimi o tərəfə-bu tərəfə əsən müştərilərdən qətiyyətli çıxırlar, hər şeydən bezib öz aralarında sövdələşirlər. Amma o sövdələşmə anında Fazilin gözləri qarşıdakı təzə bir  oyun xofundan soraq verir və elə buna görə də rəqiblərin  bir-birinə səmimi etirafları filmdə insanın qələbəsi kimi yox, məğlubiyyəti təsiri bağışlayır. Səmimi olmağın çətinliyi də çox güman ki, elə bu məğlubiyyətdədir.

Kinonovellada hadisələr yayın cırhacırı ilə erkən payız arasında baş verir. Filmə lirik bir peyzajla nöqtə qoyulur: Xəzərdən əsən soyuq külək saralmış  yarpaqları Bakının küçələrində fır-fır fırladır və adama elə gəlir ki, o yarpaqlar ümidlərmizə tökülür.

Bu mənzərəni xatırlayıram, Fazilin qəmli baxışları gəlib durur gözlərimin qabağında.

 

Ədəbiyyat Qəzeti

 

Fazil Salayevin gözləri... - Əlisəfdər HÜSEYNOV yazır

Oxşar yazılar

Bir cavab yazın

Sizin e-poçt ünvanınız dərc edilməyəcəkdir. Gərəkli sahələr * ilə işarələnmişdir