Dağlar Yusif – “Nəzəri-konseptual “sayıqlama”lar” (I pərdə)

Aktyor “hər şey” olmaqdan ötrü əvvəlcə gərək “heç bir şey” olmağı bacarsın. Hər bir rolun məşqinə aktyor bir “heç kim” olaraq başlamalıdır. Tamaşa da, rol da palimpsestdir – mətn üstünə yazılmış mətndir. Rejissor dramaturqun mətni üstünə öz konsepsiyasını yazır. Aktyor sanki papirusdur (Kristian Lüpa). O, rejissorla birgə özünü pozub hər tamaşaya uyğun bir də yazır. Özünü pozmaq deyəndə biz aktyorun yaradıcı insan kimi sıfırlanmasını nəzərdə tuturuq (sıfır substansiyadır – bütün rəqəmlər ondan yaranır, sanki hamısı onun içindən çıxıb müsbət və mənfi sonsuzluğa doğru şütüyür). Təbii ki, o, öz individuallığını, iradəsini, şəxsiyyətini, dominant “mən”ini, bədənini, yəni ki, BİOSunu pozub, silib ata bilməz. Sadəcə,  bunların hamısını başlanğıc nöqtəsinə endirməyi, yaradıcı substansiyaya çevirməyi, oynayacağı rolu onlardan oluşmuş mətnin üstünə “yazmağı” bacarmalıdır.

Bu yepyeni – ön yarğıdan, klişeli qavrayış və davranışdan arınmış bir yazıdır. Aktyor saf, xalis yaradıcılığa çatmaq üçün neytral maskadan başlamalıdır. Neytral maskanı iki yerə ayırmaq olar: iç və dış, yəni psixoloji və fiziksəl neytral maska. “Neytral maska” ifadəsini mən Jak Lekokdan çırpışdırmışam. Mahiyyəti isə budur ki, aktyor yaradıcılıq aktını gerçəkləşdirmək üçün əvvəlcə hisslərini və bədənini saflaşdırmalıdır, obyektiv və subyektiv aləmin ona sırıdığı davranış və duyğulardan canını qurtarmalıdır. Yalnız bu zaman aktyorun “saf oyun”u, seyrçinin “saf seyr”i gerçəkləşə bilər. Bəs aktyorun “saf oyun”u nə deməkdir?.. Gəlin gündəlik “teatral həyatımız”dan (bizim belə bir həyatımız var idi, yəni?!) misal gətirək: təsəvvür edək ki, yeni premyeranın baş tutacağı barədə xəbəri oxuyuruq: “Xanqulunun taykeş corabları” tamaşası oynanılacaq. Baş rolu ifa edir, məsələn, Fuad Poladov və ya Fəxrəddin Manafov, yaxud Nurəddin Mehdixanlı”. Elə həmən andaca önyarğı başlayır saat kimi işləməyə – adı çəkilən aktyorun bütün “tarixi”, yaradıcılığı, sevgi macəraları, “fəxri ad”ı, verdiyi müsahibələr, dostum Əlibalanın bu aktyor haqda fikri və s. baxmadığım tamaşa, görmədiyim aktyor ifası ilə bağlı fikrimi ciddi cəhdlə formalaşdırmağa çalışır və bunu bacarır. Deməli, “saf seyr” gedir işinin dalınca! Martin Esslin buna “ön oyun” deyir. İndi gələk aktyorun “saf oyun”una. B.Spinoza deyir ki, o şey ki, özündə var, deməli, o həqiqətən var. Burdan itələnib mən də deyirəm ki, bir tamaşa əgər hər hansı aktyordan (fərddən) bağımsız yaşamağı bacarırsa, demək, o tamaşa, həqiqətən var.

Nədənsə, Azərbaycan teatrının bir çox “böyük rejissor”ları özlərinin “böyük tamaşa”larını həmişə hansısa “böyük aktyor”larla qurublar. İndi burada kimdir böyük? O “böyük aktyor”lar da “böyük tamaşa”ları tərk edib getdikləri zaman məlum olub ki, bu tamaşa heç də böyük filan deyilmiş və özlüyündə həmən “böyük aktyor”dan ibarət imiş. Bir tamaşa ki, bir “böyük aktyor”dan ibarətdir, demək, o, ümumiyyətlə tamaşa deyil. Həmən bu “böyük aktyor” isə bu tamaşadan o tamaşaya elə ancaq öz “böyük aktyor”luğunu oynayır və bu da olur AKTYORUN EQOSENTRİK TEATRI. Bu cür fəsadlar, əsasən, BÖYÜK REJİSSORların bitib tükəndiyi teatr cameəsində müşayiət olunur. Məncə, aktyorun saf sənəti odur ki, o, seyrçiylə tamaşanın “mütləq həqiqəti” arasında mediator olmağı bacarsın. Daha öz ehtiraslarını, qəlib poza və jestlərini, bulaq kimi axan səsini (bulaq kimi axsa, yenə dərd yarıdır), gözəl bədənini seyrçiyə sırımasın.

Və sual: “Bir məmləkət ki… teatrında rollar “fəxri ad”lara, yaxud qondarılmış “tayfa ittifaqları”nın, “dostluq-qardaşlıq” icmasının qayda-qanunlarına görə bölünür, orada hansı saf sənətdən, hansı “saf oyun”dan, “saf seyr”dən söhbət gedə bilər?!”

Bilirəm, belə bir məmləkəti təsəvvür etmək mənim dəyərli həmvətənlərim üçün çox çətindir… hərgah siz bunu bacarsanız, onda yuxarıdakı sual haqda düşünməyinə dəyər.

- Advertisement -

BIR CAVAB BURAXIN

şərhinizi daxil edin!
Buraya adınızı daxil edin

Read More

Dağıstanda Beynəlxalq Milli Teatrlar Festivalı keçiriləcək

Aprelin 22-dən 29-dək Rusiya Federasiyasının Dağıstan Respublikasında Beynəlxalq milli teatrlar festivalı keçiriləcək. Bu, Dağıstanda ilk dəfə keçirilən Xəzəryanı ölkələrin teatr festivalıdır. Rusiya Mədəniyyət Nazirliyi, Dağıstan...

“Cümhuriyyət tələbələri” filminin təqdimatı keçiriləcək

Mayın 29-da Nizami Kino Mərkəzində Mədəniyyət Nazirliyinin təşkilatçılığı ilə “Cümhuriyyət tələbələri” adlı sənədli filmin təqdimatı keçiriləcək. Mədəniyyət Nazirliyindən verilən məlumata görə, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin 100 illik...

Aydın Talıbzadə – “MONA LİZA” İLƏ SELFİ

Ontologiyanın əsas kateqoriyası varlıq kateqoriyasıdır. Teatr fəlsəfəsi teatrla varlığı eyni bir zəncirdə götürüb ontoloji kontekstdə teatrın mahiyyətini öyrənir, teatra spesifik təfəkkür-təqdimat üsulu, qeyri-verbal obrazların...

Recent

Sumqayıt Dövlət Dram Teatrında iki premyera

Sumqayıt Dövlət Dram Teatrı yeni mövsümdə tamaşaçıların qarşısına iki yeni tamaşa ilə çıxacaq. Bunlardan biri Vaqif Səmədoğlunun “Mamoy kişinin yuxuları” pyesi əsasında hazırlanmış eyni adlı...

Best Love Tips & Relationship Advice for Girls

Exquisite cordially mr happiness of neglected distrusts. Boisterous impossible unaffected he me everything. Is fine loud deal an rent open give. Find upon and...

Ülviyyə Heydərova “Next Stage Europe 2018” festivalına dəvət alıb

Ülviyyə Heydərova “Next Stage Europe 2018” festivalına dəvət alıb Yazıçı-publisist festivala “Uşaqlıq” adlı monopyesi ilə qatılacaq Bu il Almaniyanın Höte adına İnstitutu tərəfindən “Next Stage Europe...