Ana səhifə » Mövqe » Dağlar Yusif – “Nəzəri-konseptual “sayıqlama”lar” (I pərdə)

Son yazılar

Müsahibə
İyun 18, 2019

“Bermud üçbucağı”nda – Qabil Quliyev

Müsahibə
Avqust 12, 2019

Şarud Mehdiyeva: “O obraz həyatım boyu məni həyəcanlandırıb”

Müsahibə
Avqust 10, 2019

Taleyini dəyişmək şansından yararlanmayan Məcnun

Xəbər
Avqust 9, 2019

“İftixar Piriyevin vəzifəsindən uzaqlaşdırılıb, cəzalandırılmasını istəyirəm”

Mövqe
Avqust 9, 2019

Samirə Behbudqızı – I Lənkəran Beynəlxalq Teatr Festivalı

Sirk
Avqust 6, 2019

Rəcəb Məmmədov – Sirk sənətimizin yubilyar veteranı

Xəbər
Avqust 1, 2019

Teatrşünas Kəmalə Cəfərzadə vəfat edib

Xəbər
İyul 31, 2019

Prezident kino xadimlərini təltif etdi

Mövqe
İyul 25, 2019

Samirə Behbudqızı – “Boş məkanın dolğunluğu”na varaq

Xəbər
İyul 24, 2019

Azərbaycan Dövlət Akademik Milli Dram Teatrının 100 illik yubileyinin qeyd edilməsi haqqında sərəncam

Xəbər
İyul 23, 2019

Boris Şukin adına Teatr İnstitutunun Azərbaycan studiyasının tələbələri ilə görüş

Xəbər
İyul 20, 2019

Şair, dramaturq Kəmalə Ağayeva vəfat edib

Xəbər
İyul 18, 2019

Dramaturq Tüncer Cücenoğlu vəfat etdi

Xəbər
İyul 17, 2019

“Stanislavskinin Elektroteatrı” ilk dəfə Bakıda

Mövqe
İyul 17, 2019

Könül Əliyeva-Cəfərova – KƏDƏRLİ KLOUN haqqında şən elegiya

Xəbər
İyul 16, 2019

Xəyalə Rəis – Teatrlarımızın ən çalışqan mətbuat katibi kimdir?

Müsahibə
İyul 16, 2019

Mikayıl Mikayılov: “Azərbaycan Teatrının tarixində müəyyən işlər etməyin vaxtı çatıb”

Xəbər
İyul 15, 2019

Bakı Uşaq Teatrı iki tamaşa ilə çıxış edəcək

Xəbər
İyul 15, 2019

Lənkəran Dövlət Dram Teatrı İranda keçirilən Milli Teatr Festivalının diplomuna layiq görülüb

Müsahibə
İyul 11, 2019

Şekspirin mənfi obrazlarından niyə bezmirik?

Xəbər
İyul 11, 2019

Akademik Musiqili Teatr mövsümə “O olmasın, bu olsun”la yekun vuracaq

Xəbər
İyul 11, 2019

Gənc Tamaşaçılar Teatrı mövsümü “Müharibə” tamaşası ilə bağladı

Xəbər
İyul 11, 2019

Kukla Teatrı mövsümü başa vurur

Xəbər
İyul 9, 2019

ƏSA Teatrı mövsümü anşlaqla başa vurdu

Müsahibə
İyul 7, 2019

Bolqar rejissor Qarabağ barədə pyes yazır

Mövqe
İyul 6, 2019

İSRAFİL İSRAFİLOV – SƏN KİMSƏN, HAMLET?

Xəbər
İyul 6, 2019

Bakı Uşaq Teatrı Türkiyədə təcrübəsini öyrədir

Xəbər
İyul 5, 2019

Prezident daha bir xalq artistinə ev bağışladı

Xəbər
İyul 5, 2019

Akademik Musiqili Teatrda mükafatlandırma mərasimi olub

Xəbər
İyul 5, 2019

Yubiley mövsümü başa çatır…

Xəbər
İyul 4, 2019

Sumqayıt Dövlət Dram Teatrında mövsümü mükafat təsis edilib

Dağlar Yusif – “Nəzəri-konseptual “sayıqlama”lar” (I pərdə)

Aktyor “hər şey” olmaqdan ötrü əvvəlcə gərək “heç bir şey” olmağı bacarsın. Hər bir rolun məşqinə aktyor bir “heç kim” olaraq başlamalıdır. Tamaşa da, rol da palimpsestdir – mətn üstünə yazılmış mətndir. Rejissor dramaturqun mətni üstünə öz konsepsiyasını yazır. Aktyor sanki papirusdur (Kristian Lüpa). O, rejissorla birgə özünü pozub hər tamaşaya uyğun bir də yazır. Özünü pozmaq deyəndə biz aktyorun yaradıcı insan kimi sıfırlanmasını nəzərdə tuturuq (sıfır substansiyadır – bütün rəqəmlər ondan yaranır, sanki hamısı onun içindən çıxıb müsbət və mənfi sonsuzluğa doğru şütüyür). Təbii ki, o, öz individuallığını, iradəsini, şəxsiyyətini, dominant “mən”ini, bədənini, yəni ki, BİOSunu pozub, silib ata bilməz. Sadəcə,  bunların hamısını başlanğıc nöqtəsinə endirməyi, yaradıcı substansiyaya çevirməyi, oynayacağı rolu onlardan oluşmuş mətnin üstünə “yazmağı” bacarmalıdır.

Bu yepyeni – ön yarğıdan, klişeli qavrayış və davranışdan arınmış bir yazıdır. Aktyor saf, xalis yaradıcılığa çatmaq üçün neytral maskadan başlamalıdır. Neytral maskanı iki yerə ayırmaq olar: iç və dış, yəni psixoloji və fiziksəl neytral maska. “Neytral maska” ifadəsini mən Jak Lekokdan çırpışdırmışam. Mahiyyəti isə budur ki, aktyor yaradıcılıq aktını gerçəkləşdirmək üçün əvvəlcə hisslərini və bədənini saflaşdırmalıdır, obyektiv və subyektiv aləmin ona sırıdığı davranış və duyğulardan canını qurtarmalıdır. Yalnız bu zaman aktyorun “saf oyun”u, seyrçinin “saf seyr”i gerçəkləşə bilər. Bəs aktyorun “saf oyun”u nə deməkdir?.. Gəlin gündəlik “teatral həyatımız”dan (bizim belə bir həyatımız var idi, yəni?!) misal gətirək: təsəvvür edək ki, yeni premyeranın baş tutacağı barədə xəbəri oxuyuruq: “Xanqulunun taykeş corabları” tamaşası oynanılacaq. Baş rolu ifa edir, məsələn, Fuad Poladov və ya Fəxrəddin Manafov, yaxud Nurəddin Mehdixanlı”. Elə həmən andaca önyarğı başlayır saat kimi işləməyə – adı çəkilən aktyorun bütün “tarixi”, yaradıcılığı, sevgi macəraları, “fəxri ad”ı, verdiyi müsahibələr, dostum Əlibalanın bu aktyor haqda fikri və s. baxmadığım tamaşa, görmədiyim aktyor ifası ilə bağlı fikrimi ciddi cəhdlə formalaşdırmağa çalışır və bunu bacarır. Deməli, “saf seyr” gedir işinin dalınca! Martin Esslin buna “ön oyun” deyir. İndi gələk aktyorun “saf oyun”una. B.Spinoza deyir ki, o şey ki, özündə var, deməli, o həqiqətən var. Burdan itələnib mən də deyirəm ki, bir tamaşa əgər hər hansı aktyordan (fərddən) bağımsız yaşamağı bacarırsa, demək, o tamaşa, həqiqətən var.

Nədənsə, Azərbaycan teatrının bir çox “böyük rejissor”ları özlərinin “böyük tamaşa”larını həmişə hansısa “böyük aktyor”larla qurublar. İndi burada kimdir böyük? O “böyük aktyor”lar da “böyük tamaşa”ları tərk edib getdikləri zaman məlum olub ki, bu tamaşa heç də böyük filan deyilmiş və özlüyündə həmən “böyük aktyor”dan ibarət imiş. Bir tamaşa ki, bir “böyük aktyor”dan ibarətdir, demək, o, ümumiyyətlə tamaşa deyil. Həmən bu “böyük aktyor” isə bu tamaşadan o tamaşaya elə ancaq öz “böyük aktyor”luğunu oynayır və bu da olur AKTYORUN EQOSENTRİK TEATRI. Bu cür fəsadlar, əsasən, BÖYÜK REJİSSORların bitib tükəndiyi teatr cameəsində müşayiət olunur. Məncə, aktyorun saf sənəti odur ki, o, seyrçiylə tamaşanın “mütləq həqiqəti” arasında mediator olmağı bacarsın. Daha öz ehtiraslarını, qəlib poza və jestlərini, bulaq kimi axan səsini (bulaq kimi axsa, yenə dərd yarıdır), gözəl bədənini seyrçiyə sırımasın.

Və sual: “Bir məmləkət ki… teatrında rollar “fəxri ad”lara, yaxud qondarılmış “tayfa ittifaqları”nın, “dostluq-qardaşlıq” icmasının qayda-qanunlarına görə bölünür, orada hansı saf sənətdən, hansı “saf oyun”dan, “saf seyr”dən söhbət gedə bilər?!”

Bilirəm, belə bir məmləkəti təsəvvür etmək mənim dəyərli həmvətənlərim üçün çox çətindir… hərgah siz bunu bacarsanız, onda yuxarıdakı sual haqda düşünməyinə dəyər.

Oxşar yazılar

Bir cavab yazın

Sizin e-poçt ünvanınız dərc edilməyəcəkdir. Gərəkli sahələr * ilə işarələnmişdir