Cövhər Xeyrullayeva – … Və “Kəloğlan”

Mart ayı bitməyən bayramları ilə davam etməkdədir. 1-9 mart tarixlərini “Boş məkanın dolğunluğu 2” festivalı ilə başa vurub 10 mart milli teatr gününü də premyerada qeyd elədik. Abdulla Şaiq adına Azərbaycan Dövlət Kukla Teatrı məşhur türk xalq nağıllarından “Kəloğlan masalları” əsasında “Kəloğlan” adlı tamaşa ilə qarşımıza çıxdı. Tamaşanın quruluşçu rejissoru Qurban Məsimov, quruluşçu rəssamı Əfşan Əsədovadır.

Tamaşaya mənimlə birlikdə gedən balaca seyrçimdən təəssüratlarını soruşuram:

– Tamaşa xoşuna gəldi?

– Hə, amma, div, şir, ayı daha çox xoşuma gəldi.

-Bəs, Kəloğlan?.

-TRT Çoçukdakı daha yaxşıdır.

Balaca seyrçimizin bu cür analogiya aparması bizə çox sadəlövh görünə bilər.  Bu baxımdan məsələyə aydınlıq gətirmək lazımdır. Çağdaş azyaşlıların izlədikləri  süjetlər iki qismə bölünür: türkdilli telekanallarda yayımlanan cizgi filmləri və “youtube” kanallarında “uşaq videoları” adı ilə yerləşdirilən qısamüddətli videolar. Nümunələrin hər ikisində sözçülükdən imtina edilərək, əsas etibarilə əmələ yer verilir. Bu videolar ardıcıl olaraq nəyisə öyrədir, hər hansı bir əşyadan istifadəni, müəyyən vəziyyətlərdən çıxış yollarını göstərir. İzlədikləri nəsnə davamlı hərəkətdə olur, dinamikdir, uşaqların darıxmağa qoymur.

Bəs, istər Kukla teatrının, istərsə də paytaxtın digər teatrlarının repetuarında yer alan uşaq tamaşalarında müasir uşaqların tələbləri nəzərə alınırmı? Uşaqların dəyərləndirmə qabiliyyəti bu cür fərqli yöndən inkişaf etdiyi halda, nədənsə, biz “uşaqları necə olsa, aldatmaq olar” düşüncəsi ilə yaranan tamaşalara daha çox rast gəlirik. Tamaşalarda bu axıcılıq və dinamikliyə “qaraqışqırıqla” nail olmağa çalışırıq. Belə hallar daha çox Yeni il və Novruz şənliklərində “nəyəsə xatir” ərsəyə gələn tamaşalarda müşahidə olunur. Məsəli “Kəloğlan”dan uzaq…

Məsələnin ikinci tərəfi də var: Qorxulu və aqressiv obrazlar azyaşlıların sevimlisinə çevrilib. Yazının da əvvəlində balaca seyrçimin məhz div, ayı, şir obrazlarını bəyəndiyini qeyd etmişdim. Evində azyaşlı olan hər kəs çox yaxşı bilir ki, kiçik yaşlarından asudə vaxtlarını texnologiya ilə keçirən körpələrə daha sonra bu sahədə qadağalar qoymaq müşkül məsələdir. İlk öncə, düşünürük ki, onların izlədikləri öyrədicidir, faydalıdır, lakin, nəzarətsiz qoyduqda tamamilə ürküdücü, qorxunc motivli görüntülərə yönəlir. Təhlükə də məhz buradan başlayır. Bir haşiyə çıxaq. Son günlərdə dünya gündəmini zəbt edən “Momo” oyunu Meksika, Yaponiya, Latın Amerikası və Fransanı ən çox narahat edən məsələlərdən birinə çevrilərək Türkiyəyə çatıb və bizə daha da yaxınlaşıb. “Momo” animasiya oyunu azyaşlıların izlədikləri “uşaq videoları” sırasından çıxaraq onlara oyun oynamağı təklif edir. Amma öncə, kəsici alətlərin harada yerləşdiyini və onlardan özünə və başqasına necə xətər toxundura biləcəyini öyrədir. Bunu etmələri üçün təkid edir, əks tədqirdə onları tapacağı ilə hədələyir. Uşaqları birbaşa intihara aparan bu oyunlar  ispandilli ölklərdən birində yaranaraq, qısa müddətdə milyonlarla baxış toplayıb. Momo obrazı isə Yaponiyada sərgilərdən birində nümayiş olunan əsərdən götürülüb. Hazırda məsələnin həlli üçün mümkün tədbirlərin icrasına başlanıb. “Google” və “youtube” bu videoları şiddət motivli video olaraq aradan qaldırır. Sosial şəbəkələr “Yaxşı ki, gəldin, Momo” başlığı altında uşaqlarına zaman ayırması üçün valideynlərə çağırışlar edir.

Nəzərə alsaq ki, teatr həmişə valideynlərin uşaqlarına ayırdığı zamanın bölüşdürülməsində səmərəli çıxış yolu olub, mənim də uşaqları könül rahatlığı ilə dəvət edə biləcəyim məkan Abdulla Şaiq Adına Kukla Teatrı və “Kəloğlan” tamaşasıdır. Kəloğlan Türk və Altay mifologiyasında ortaq obraz hesab olunur. O, nənəsi ilə birgə yoxsulluq içində yaşayan Anadolu dəliqanlısıdır.  Xaraktercə tənbəl, oyunbaz, düşdüyü çətinliklərdən yumor hissi ilə, hazırcavablığı ilə çıxan, özü də bilmədən şans üzünə gülən bir obrazdır. Tamaşada isə Kəloğlan, əsasən, zəka və hazırcavablıq nümunəsi kimi təqdim olunur (baxmayaraq ki, mənim balaca seyrçim bu obrazı ideal hesab etmədi).

Tamaşanın musiqi tərtibatı seyrçinin tamaşadan gözləntilərini artırır. Qurban Məsimovun nağılçı səsi, ayrı-ayrı türk xalqlarının musiqisi, şaman üslubunda dekorasiya və estetikliyi ilə seçilən kuklalar yüngül xoş hisslərin ab-havasını yaradır. Nənəsinin baş bəlası Kəloğlan öz macərasına keçilərin axtarışına çıxmaqla başlayır. Bu yolda qarşısına ağlağan şah qızı, ayı, şir, ilan, div kimi maneələr çıxır. Hamısını yüksək zəkası ilə dəf edir. Evə isə keçilərin və divin  bəxşiş verdiyi nar ilə geri dönür. “Biri var idi, biri yox idi…” kəlməsi ilə başlayan masal Kəloğlanın düyün mərasimi ilə bitir. Kuklalar qədim türk musiqisi altında toy məclisinin iştirakçılarına çevirlirlər. 35 dəqiqə davam edən “Kəlaoğlanın masalları” lakonikliyi ilə həm azyaşlıların, həm də böyüklərin tamaşadan xoş təəssüratla ayrılmasına yardımçı olur.

- Advertisement -

BIR CAVAB BURAXIN

şərhinizi daxil edin!
Buraya adınızı daxil edin

Read More

Səidə Şərifəliyeva: “Özümü səhnənin ağası hiss edirəm”

Hansı sənətdə olursan ol, xalqına, vətəninə xidmət etmək əsas amalın olmadıqca sevilməyəcəksən. Bugünkü müsahibim gənc olmasına baxmayaraq, müsabiqələr laureatı, neçə-neçə tamaşalarda oynayıb, seyrçi sevgisini...

Prezident 2019-cu ili teatr ili elan etdi

Bu barədə “RİA Novosti” məlumat yayıb. Məlumatda deyilir ki, şənbə günü, Rusiya Federasiyası Teatr Xadimləri İttifaqının (TXİ) sədri Aleksandr Kalyaginlə görüşündə prezident teatr məsələlərini...

Lənkəran Teatrında “Senemar” faciəsinin premyerası olub

N.B.Vəzirov adına Lənkəran Dövlət Dram Teatrında iranlı dramaturq Bəhram Beyzayinin “Senemar” faciəsi əsasında hazırlanmış tamaşanın premyerası olub. Lənkəran Teatrından Open.az-a daxil olan xəbərə görə tamaşaçıların...

Recent

Paytaxt teatrlarının həftəlik repertuarı (22-28 noyabr)

Azərbaycan Dövlət Akademik Milli Dram Teatrı 22 noyabr Ç.Aytmatov “Manqurt”  saat 19:00 23 noyabr C.Məmmədquluzadə “Ölülər” saat 19:00 24 noyabr Elçin “Cəhənnəm sakinləri” saat 19:00 25 noyabr C.Məmmədquluzadə “Anamın kitabı” saat 12:00 Əli...

Sumqayıt Dövlət Dram Teatrı 49-cu teatr mövsümü

Sumqayıt Dövlət Dram Teatrı 49-cu teatr mövsümünü başa vurub. Mövsümün bağlanışı ilə əlaqədar teatrda geniş toplantı keçirilib. Teatrın direktoru Əməkdar artist Mübariz Həmidov çıxışında repertuar...

Best Smartwatch: The Top Choices You Can Buy in 2019

Ladies others the six desire age. Bred am soon park past read by lain. As excuse eldest no moment. An delight beloved up garrets...