Cövhər Xeyrullayeva – “PARAD” – Dörd avanqardistin birgə məhsulu

1911-ci ildə əsası qoyulan və dövrünün ən önəmli fiqurlarını ətrafında cəmləyən “Sergey Dyagilevin Rus Baleti” truppası nəinki Rusiya, eləcə də, dünya xoreoqrafiya sənətinin inkişafında əsaslı rol oynamışdı. Sergey Pavloviç Dyagilev yaratdığı kompaniyaya Mixail Fokin, Vatslav Nijinski, Serj Lifar, Cocr Balançin, Leonid Myasin, Leon Bakst, Aleksandr Benua, Anri Matiss, Koko Şanel, Pablo Pikasso, Rixard Ştraus, Sergey Prokofyev, Erik Sati kimi dahiləri cəlb edə bilmişdi.
Yazını bu truppanın teatr tarixində önəmli hadisəyə çevrilən ilk sürrealist tamaşa – “Parad” birpərdəli baletinə həsr edirik. Premyerası 18 may 1917-ci ildə Şatle teatrında keçirlən bu balet dörd nəhəng avanqard sənətçinin ortaq işi idi. Əsərin mətni Jan Koktoya, musiqisi Erik Satiyə, xoreoqrafiyası Leonid Myasinə, səhnə tərtibatı isə Pablo Pikassoya aid idi. Giyom Apolliner baletin premyerası üçün “Yeni ruh” adlı manifest yazaraq tamaşa haqqında “həyatın özündən doğru” təyinini işlətmişdi. G.Apolliner məqaləsində müharibənin təsirindən təzəcə çıxmaqda olan Paris tamaşaçılarını “yeni ruh”u izləməyə çağırırdı.

Tamaşa səyyar balaqan sirk artistlərinin meydan tamaşasından öncəki paradını əks etdirirdi. Onlar nümayişdən qabaq insanların diqqətini cəlb etmək üçün çıxış edir və tamaşaçıları toplayırdılar. Sirk mövzusu daha öncə O.Domiye, J.Syora, T.Lautrek tərəfindən işlənmiş olduğundan rəssamlıqda elə də böyük yenilik sayılmasa da, balet sənəti üçün sirk artistlərinin həyat həqiqətini əks etdirməsi baxımından yenilik sayılırdı. Obrazlar çinli sehrbaz, amerikalı və fransız menecer, amerikalı qız, at və akrobatlardan ibarət idi.

Balet Pikassonun kubist üslubda dizayn etdiyi pərdə önündə oynanırdı. Sərt akkordların müşayəti ilə qalxan pərdə açdığı mənzərə ilə tamaşaçıların əhvalında gərginlik, narahatlıq ab-havası yaratmalı idi. Dəstənin önündə kostyum geyinmiş, əlində tənbəki tutmuş, 2,5 metr hündürlükdə nəhəng fransız menecer addımlayırdı. O, çinli sehirbazı səhnəyə çağırır, çinli sehirbaz gəlir, Şərq musiqisi altında nömrə göstərir və yenidən pərdə arxasında gözdən itirdi. Daha sonra isə Nyu-Yorku təmsil edən göydələn kostyumunda, əlində “Parad” yazılı tablo və səsgücləndirici olan amerikalı menecer səhnəyə çıxırdı. Hər kəsdə təəccüb, hətta ikrah doğuran bu geyimlər Pikasso tərəfindən üçölçülü kubist tablo kimi yaradılmışdı. Bəzi tənqidçilərin fikrincə kostyumlar həddindən artıq süni, qeyri-real tərtib olunmuşdu və aktyorların hərəkətinə ciddi maneçilik törədirdi.

Beləliklə, tamaşanın ilk nümayişi böyük narazılığa səbəb olmuşdu. Burada hətta Satinin musiqisi də tənqidçilərdən mənfi reaksiya almışdı. Çünki, Satinin kompozisiyasında musiqisiz səslərdən istifadə olunmuşdu. Jan Koktonun təkidi ilə Sati buraya çap maşınının səsini də əlavə etmişdi. İlk nümayişin uğursuzuluğuna baxmayaraq, 1919-cu ildə Londonda baş tutan ikinci nümayiş “Sergey Dyagilevin Rus Baleti” truppasının ən böyük uğuru kimi qiymətləndirilmişdi.

- Advertisement -

BIR CAVAB BURAXIN

şərhinizi daxil edin!
Buraya adınızı daxil edin

Read More

Mikayıl Mikayılov, “Yoxsa…”

TeatrO.az saytının “Yoxsa” 21 ekspress sual layihəsində rejissor Mikayıl Mikayılov: 1. Teatr, yoxsa kino? - Teatr. Çünki insanlar arasında canlı ünsiyyət yarada bilir. İndi və burada baş verən...

Gənc Tamaşaçılar Teatrında uşaqlar üçün “Qızıl balıq” tamaşası hazırlanır

Gənc Tamaşaçılar teatrında Pərvinin “Qızıl balıq” (A.S.Puşkinin “Balıqçı və balığın nağılı” əsərinin motivləri əsasında) pyesi əsasında eyniadlı tamaşanın məşqlərinə başlanıb. Tamaşanın quruluşçu rejissoru Elşad...

Türk Dünyası Teatr Günləri

Bir neçə ildir davamlı olaraq keçirilən Türk Dünyası Teatr Günləri 4-cü dəfə teatrsevərlərlə görüşə gələcək. Mersin Böyükşəhər Bələdiyyəsi Mədəniyyət  və Sosial İşlər Dairəsi tərəfindən ...

Recent

Baharın 8 əsas premyerası

1. “Zamanın və hissizliyin təntənəsi” - Konstantin Boqomolov May ayında Stanislavski və Nemiroviç-Dançenko adına Musiqili teatrda rejissor Konstantin Boqomolovun bəstəkar Hendel haqqında düşündüklərini görmək olacaq....

Xalq artisti Hacı İsmayılov 75 yaşını doğma teatrın səhnəsində qeyd edib

Yanvarın 22-də Azərbaycan Dövlət Akademik Milli Dram Teatrının Abbas Mirzə Şərifzadə səhnəsində xorvat yazıçısı Miro Havranın pyesi əsasında səhnələşdirilmiş “Qəribə, çox qəribə əhvalat” tamaşası...

Aydın Talıbzadə – “SƏRHƏDSİZ TEATR” İDEYASININ CAZİBƏSİ”

Sərhədsiz teatr, ilk növbədə, düşüncənin sərhədsizliyini işarələyir, sonra isə coğrafi sərhədlərin aradan götürülməsi məsələsini eyhamlaşdırır. Əgər dünya insanın vətənidirsə, ona bu dünyanı rahat gəzməyə...